Lezing Kenau en de Tachtigjarige Oorlog

Kenau staat momenteel volop in de belangstelling door de verschijning van het boek Kenau en Magdalena. Vrouwen in de Tachtigjarige oorlog, een speelfilm met Monic Hendrickx in de hoofdrol en een tentoonstelling in Het Frans Hals Museum in Haarlem. Tot en met 18 mei besteedt de tentoonstelling Kenau. Heldin of helleveeg? aandacht aan deze bijzondere Haarlemse vrouw.

Weinig vrouwen hebben zulke schommelingen in hun reputatie gekend als zij. De Haarlemse Kenau Simonsdochter Hasselaer (1526 – 1588) had vele gezichten: zij was een soort Jeanne d’Arc, een oorlogsheldin die op de barricades meevocht tegen de Spanjaarden, een alleenstaand moeder en de eigenares van een succesvolle scheepswerf. Een vrouw ook met haar op de tanden. Haar leven lang voerde ze allerlei rechtszaken waarmee ze vaak kwaad bloed zette. Al heel vroeg werd haar naam gebruikt als scheldwoord voor vrouwen die op een welhaast mannelijke manier van zich afbeten.

Het verhaal van Kenau Simonsdochter Hasselaar is slechts een van de vele, vaak spectaculaire verhalen uit de Tachtigjarige Oorlog. Deze onafhankelijkheidsoorlog werd in de negentiende eeuw gevierd als de grondvesting van de Nederlandse natie, geboren uit verzet tegen de buitenlandse, katholieke, feodale overheerser. De legenden die rond deze oorlog werden opgediept en aangedikt, dienden om de Nederlanders een gemeenschappelijke geschiedenis te geven. Hoewel die verhalen op heel wat schilderijen werden uitgebeeld, kwam een Nederlandse historieschilderkunst niet zo van de grond als in de ons omringende landen. Toch wist elke Nederlander dankzij prenten, schoolplaten, liedjes en 'historische schildergalerijen' als die van Jacob de Vos, wie Magdalena Moons, Wigbolt Ripperda, Cornelis Joppenszoon en Gilles van Ledenbergh waren.

Voor de historische galerij die Jacob de Vos in zijn tuin aan de Herengracht liet oprichten schakelde hij liefst 70 schilders in, onder wie bekende als Jozef Israëls en Lourens Alma Tadema. In deze lezing spijkert kunsthistoricus Michel Didier u bij over het turfschip van Breda, de slag bij Nieuwpoort, de inname van Den Briel, Leidens ontzet, het stokje van Oldenbarnevelt, de boekenkist van Hugo de Groot... en natuurlijk Kenau.