Studiedag Egyptomanie

Al in de oudheid voelden Grieken en Romeinen zich aangetrokken door de kunst van de Egyptenaren. Tijdens hun overheersing bouwden de Grieken tempels in faraonische stijl; de Romeinen importeerden obelisken en richtten piramiden op.
De ‘egyptomanie’ begon opnieuw in de Renaissance en sinds die tijd herleeft het oude Egypte veelvuldig, zij het niet regelmatig. De Vrijmetselarij meende af te stammen van de eerste architect, Imhotep, Napeleon’s egyptiserende fonteinen van Parijs zijn beroemd, en toen Howard Carter het enige ongeschonden faraograf blootlegde vond er een enorme explosie van egyptomanie plaats.

Deze egyptomanie duurt voort tot op de dag van vandaag en krijgt een impuls met elke grote King Tut-tentoonstelling. Een breed publiek is vertrouwd geraakt met sfinxen, obelisken, scarabeeën, cobra's en hiëroglyfen. Al hebben de farao's geen geheimen meer voor ons, ze blijven ons fascineren. Tijdens deze studiedag alles over de ‘egyptomanie’ door de geschiedenis heen.

In achttiende-eeuws Rome waren ‘hiërogliefen’, sfinxen, urnenvazen en scarabeeën modieuze decoratiemotieven voor bijvoorbeeld schoorsteenmantels. De Vrijmetselarij meende af te stammen van de eerste architect, Imhotep, en gebruikte Egyptische motieven bij de initiatieriten, zoals te zien is in allerlei tuinen, maar ook in Mozarts Vrijmetselaarsopera De Toverfluit.

Napoleons veldtocht naar Egypte was in de eerste plaats een Romantisch project om dichter bij de oudheid te komen. De veldtocht zelf, maar ook de verschillende wetenschappelijke publicaties en de ontcijfering van het hiërogliefenschrift veroorzaakten een vloedgolf van egyptomanie over heel Europa. Beroemd zijn de egyptiserende fonteinen van Parijs en de Sèvres-serviezen waarmee Napoleon de tsaar en zijn ex verblijdde. In 1869 werd het Suezkanaal officieel geopend met de opera Aïda van Verdi, die vervolgens overal ter wereld werd uitgevoerd met de meest romantische en soms archeologisch verantwoorde decors en kostuums. In de negentiende eeuw begonnen de archeologische opgravingen in Egypte en daarmee een ‘mummiejacht’ door alle Europese naties. Als gevolg van de late eenwording visten de Duitsers achter het net, maar sloegen ze een grote slag met de uitgraving van de stad van Achnaton en de ontdekking van de buste van Nefertiti in 1912.

Tien jaar later vond echter de grootste explosie van egyptomanie plaats sinds Napoleon toen Howard Carter het enige ongeschonden faraograf blootlegde. ‘Tut-mania’ overheerste de populaire cultuur van de jaren twintig, van Luxor-bioscopen en mummiefilms tot mode, parfumflessen en charleston, maar ook het mausoleum van Lenin en de stoffelijke resten van de gemummificeerde partijleider zijn het resultaat van de Egypte-rage. Cartier bouwde een bijou-imperium op de Art Déco-adaptatie van Toets juwelen.