Artemisia Gentileschi, 1616: naakt op het plafond

In 1616 schildert Artemisia Gentileschi zichzelf naakt op een plafond in Florence en wordt ze als eerste vrouw lid van de kunstacademie van de stad. Peter van Duinen en Splinter Chabot duiken in dat ene jaar.

Luister op Spotify Apple Podcasts Podimo Kijk op YouTube

Artemisia Gentileschi, Zelfportret als martelares, ca. 1615 — Artemisia Gentileschi, Zelfportret als martelares (ca. 1615)

Waar gaat deze aflevering over?

Florence, 1616. In het huis van de familie van Michelangelo gaat een doek omhoog, tegen het plafond. Erop staat een jonge vrouw, naakt op een wolk, met een kompas in haar hand en een ster boven haar hoofd. Het is de schilder zelf: de 22-jarige Artemisia Gentileschi.

Het geeft precies weer wat een enorm bijzondere vrouw het was. Want jezelf schilderen, als vrouw, naakt, voor iedereen zichtbaar, dat is in die tijd ongehoord. Een vrouw mag geen contracten tekenen, niet naar de academie en zelfs geen verf kopen zonder haar man. Toch krijgt Artemisia deze opdracht, als enige vrouw tussen tientallen mannelijke schilders. En ze krijgt er zelfs méér voor betaald dan zij. Een paar jaar eerder stond ze in Rome nog in een rechtszaal, tegenover de schilder die haar had verkracht. Nu maakt ze naam in Florence.

Decennia later vindt een nazaat van de familie haar te bloot. Hij laat een andere schilder een blauwe doek om haar heen schilderen. Die doek zit er nog steeds. Peter en Splinter vertellen wat er in 1616 nog meer gebeurde. Hoe kwam Artemisia als eerste vrouw de kunstacademie binnen? Hoe lukte het haar naam te maken in deze mannenwereld? En lezen we haar trauma af in haar werk?

Kijk mee: de kunstwerken uit deze aflevering

Over deze werken praten Peter en Splinter in de aflevering. Bekijk ze terwijl je luistert.

Geschilderd in 1616

Allegorie van de Inclinatie

Michelangelo Buonarroti de Jongere maakt van het huis van zijn oudoom, de grote Michelangelo, een eerbetoon aan de kunstenaar. Tientallen schilders werken eraan mee. Het zijn allemaal mannen, op één na.

Artemisia krijgt de opdracht om de Inclinatie te verbeelden: de aangeboren drang om te scheppen. Ze schildert zichzelf, naakt op een wolk, met een kompas in haar hand en een ster boven haar hoofd. Rond 1684 schildert Volterrano er een blauwe doek overheen.

Ook in deze aflevering

Artemisia Gentileschi, Susanna en de ouderlingen, 1610, Schloss Weissenstein Pommersfelden — Susanna en de ouderlingen (1610), Schloss Weissenstein, Pommersfelden

Artemisia Gentileschi, Judith onthoofdt Holofernes, ca. 1612-1613, Museo di Capodimonte Napels — Judith onthoofdt Holofernes (ca. 1612–1613), Museo di Capodimonte, Napels

Artemisia Gentileschi, Judith onthoofdt Holofernes, ca. 1620, Galleria degli Uffizi Florence — Judith onthoofdt Holofernes (ca. 1620), Galleria degli Uffizi, Florence

Caravaggio, Judith onthoofdt Holofernes, ca. 1599, Palazzo Barberini Rome — Caravaggio, Judith onthoofdt Holofernes (ca. 1599), Galleria Nazionale d'Arte Antica, Palazzo Barberini, Rome

Zelf gaan kijken? De Allegorie van de Inclinatie hoort bij Casa Buonarroti in Florence. In hetzelfde Florence hangt de Judith uit ca. 1620, in de Galleria degli Uffizi. Susanna en de ouderlingen is van Schloss Weissenstein in Pommersfelden, de eerdere Judith hoort bij het Museo di Capodimonte in Napels en die van Caravaggio bij de Galleria Nazionale d'Arte Antica in Palazzo Barberini in Rome. Meer over de restauratie en de reconstructie lees je bij het project Artemisia UpClose van Casa Buonarroti.